Nr. 1 reissite in Vlaanderen
Ik stap op de trein in Brussel richting Parijs en stap over op de trein naar Bazel. In Bazel is er kort tijd om even de Zwitserse cultuur op de snuiven, voor ik al weer op weg ben naar mijn uiteindelijke bestemming. Aangekomen met de trein in Ticino, lijkt het even alsof je per ongeluk in Italië bent beland. Palmbomen staan langs de oevers van het Lago Maggiore, op de zonnige pleinen en door de smalle straatjes hoor je Italiaans en op de terrassen genieten inwoners van hun espresso. Toch bevind je je nog altijd in Zwitserland. Dat maakt deze regio zo bijzonder, Ticino is een plek van contrasten. Op dezelfde dag wandel je langs een azuurblauw meer, fiets je door groene valleien en kijk je uit op besneeuwde bergtoppen. De combinatie van mediterrane charme en indrukwekkende Alpenlandschappen geeft de regio een karakter dat je nergens anders in Zwitserland terugvindt. Toch blijft deze hoek van het land voor veel reizigers een goed bewaard geheim.
Dat geheim ontdekken hoeft bovendien niet ten koste te gaan van de natuur. Ticino is verrassend eenvoudig bereikbaar met de trein en maakt deel uit van de Zwitserse visie op duurzaam toerisme. Dankzij het efficiënte spoornetwerk reis je moeiteloos door de regio, terwijl initiatieven zoals Swisstainability bezoekers aanmoedigen om bewuster te reizen en lokale tradities, natuur en erfgoed te respecteren. Met de Swiss Travel Pass en het Ticino Ticket wordt het bovendien nog gemakkelijker om de auto achterwege te laten, aangezien je ermee gratis van het openbaar vervoer kan gebruiken.
Locarno is een charmante stad in Ticino, gelegen aan de noordelijke oever van het Lago Maggiore. Dankzij het milde klimaat, de warme zon en de combinatie van het meer, de omliggende bergen en de palmbomen heeft de stad een mediterrane uitstraling. Deze unieke mix van Zwitserse kwaliteit en Italiaanse levensstijl maakt Locarno de perfecte uitvalsbasis voor een bezoek aan de kanton. In de omgeving liggen talrijke wandel- en fietsroutes die door indrukwekkende berglandschappen en schilderachtige valleien voeren. Watersportliefhebbers kunnen terecht op het Lago Maggiore, terwijl avonturiers zich kunnen wagen aan activiteiten zoals canyoning, rafting, paragliding en bungeejumpen. Naast haar natuurlijke schoonheid heeft Locarno ook een rijk cultureel leven. De stad heeft internationale bekendheid dankzij evenementen zoals het Locarno Film Festival, dat jaarlijks bezoekers uit de hele wereld aantrekt. Daarnaast vinden er muziek- en culturele festivals plaats die bijdragen aan de levendige sfeer van de stad. Het historische centrum met sfeervolle pleinen, gezellige straatjes en mooie gebouwen, nodigt uit tot een ontspannen wandeling. Langs de promenade aan het meer bevinden zich tal van restaurants, cafés en winkels waar je kan genieten van de lokale gastronomie en de ontspannen sfeer. Vanuit Locarno zijn verschillende bijzondere bestemmingen gemakkelijk bereikbaar met de trein en de bus.
Niet ver van Locarno ligt Ascona, een schilderachtig stadje aan het meer die bekendstaat om haar charmante boulevard en mediterrane sfeer. Gelegen aan de oevers van het Lago Maggiore en omgeven door palmbomen en bergen wordt het vaak beschouwd als één van de mooiste bestemmingen van de regio. Ooit was Ascona een eenvoudig vissersdorp, maar vandaag is het uitgegroeid tot een erg geliefde vakantiebestemming. De kleurrijke huizen langs de promenade en de charmante straatjes van het historische centrum nodigen je uit om te wandelen, te ontspannen en te genieten van het uitzicht op het meer. Liefhebbers van gastronomie komen in Ascona volop aan hun trekken. Langs de promenade bevinden zich talrijke restaurants en bars, variërend van eenvoudige lokale eetgelegenheden tot verfijnde gastronomische restaurants. Er wordt veel belang gehecht aan streekproducten en lokale tradities. De Piazza G. Motta is zonder twijfel het hart van Ascona, op het levendige plein aan het water kun je genieten van terrassen, winkels en een prachtig uitzicht over het Lago Maggiore en de bergen. Vanuit de smalle steegjes van het oude centrum ontdek je tal van boetieks, kunstgalerijen en gezellige cafés.
Met de trein kom je aan in Bellinzona, de hoofdstad van Ticino. Deze stad staat bekend als de stad met de drie middeleeuwse kastelen aangezien het Fort van Bellinzona zich hier bevindt, de bekendste attractie van de stad. Daarnaast is Bellinzona zelf een gezellige, bruisende stad om een dagje te spenderen. Wie de oude binnenstad ontdekt merkt al snel dat het historische centrum een bezoek meer dan waard is. Het is er vol leuke restaurants, cafés en winkeltjes om te bezoeken veel historische en mooi gedecoreerde gebouwen waar over bij te leren valt. Vanaf het station leidt de Viale Stazione je naar het hart van de stad. Onderweg loop je langs kleurrijke gevels, uitnodigende cafés en kleine boetieks. De oude binnenstad wordt vaak omschreven als de meest authentieke van Ticino, een plek waar het dagelijkse leven zich afspeelt tussen eeuwenoude muren en verborgen binnenplaatsen.
Opvallend is het terugkerende stadswapen dat je ziet op vlaggen, stadsgebouwen en muren doorheen heel Bellinzona. Dit bestaat uit een kronkelende slang op een rood schild. Het symbool dat lokaal bekend staat als de Biscione, heeft een rijke historische connectie met de regio. “Het wapen is direct afgeleid van het wapen van de machtige Milanese adellijke familie Visconti. De familie heerste in de Middeleeuwen over Milaan en heeft haar stempel gedrukt op Bellinzona. Oorspronkelijk vertoonde het Visconti-wapen een slang die een kind verslindt en bekroond was met een kroon. Toen Bellinzona onder Zwitsers bewind kwam, werden het kind en de kroon verwijderd uit het wapen, waardoor de slang in zijn huidige vorm overbleef.”, legt gids Christian uit. Sinds de ingrijpende gemeentelijke herindeling van Bellinzona, waarbij dertien omliggende gemeenten werden gefuseerd, is het traditionele wapen bevestigd als hét officiële symbool voor de gefuseerde stad. Wat in sommige straten van Bellinzona ook opvalt zijn de lijnen op de grond in een andere kleur dan de rest van de stenen van de straat. Als je deze passeert, loop je als het ware over geschiedenis van de stad want deze lijnen tonen aan waar de middeleeuwse muur van het Castel Grande van het fort van Bellinzona vroeger stond.
Eén van de hoogtepunten in het oude centrum is de kerk Chiesa collegiata dei SS. Pietro e Stefano. Binnen in deze renaissance kerk schuilt een rijk versierd interieur met een enkele middenbeuk, prachtige 17de eeuwse decoraties en een reeks zijkapellen vol waardevolle schilderijen. Kunstwerken van bekende meesters zoals Pier Francesco Mazzucchelli, Camillo Procaccini en Bartolomeo Roverio geven de kerk een bijzondere artistieke waarde. Naast de schilderijen zijn ook andere details het bewonderen waard zoals de preekstoel uit 1784, gemaakt in scagliola, een techniek waarbij pleisterwerk wordt beschilderd om kostbaar marmer na te bootsen. Bij de ingang bevindt zich bovendien de historische wijwaterbak, bekend als de Fontana Trivulziana, die ooit toebehoorde aan de adellijke familie Trivulzio. De kerk werd ontworpen door Tomaso Rodari, dezelfde architect en beeldhouwer die meewerkte aan de beroemde kathedraal van Como. Ook de andere historische gebouwen, kerken en pleinen vertellen het verhaal van een stad die eeuwenlang een strategische toegangspoort vormde tussen Noord- en Zuid-Europa.
Tijdens een wandeling in Bellinzona door de sfeervolle straten tot op de Piazza del Sole, duurt het niet lang voor in de verte de toren en de verdedigingsmuur van Castel Grande opvalt. Al rustend op een stenen heuvel steekt het boven Bellinzona uit, maar tegelijk mengt het zicht op een unieke manier met de stad. Op de Piazza del Sole zie je de middeleeuwse muur van het kasteel abrupt stoppen en overgaan in een bankje. Ook valt ernaast op de grond een hoekige lijn op in ander soort steen dan de rest van het plein. “Met het bankje en de stenen lijn onder je voeten geeft de stad Bellinzona aan hoe de muur verder liep in de middeleeuwen en kan je je verbeeldingskracht gebruiken om het kasteel te vervolledigen” zegt gids Christian. Wat naast het overduidelijk kasteel nog opvalt is hoe leeg of “saai”, zoals Christian het beschrijft, de Piazza del Sole is. “Het plein werd door de architect met opzet niet erg speciaal gemaakt zodat al de aandacht naar het kasteel zou gaan.” Je volgt de middeleeuwse muur tot aan de op een grot lijkende ingang, daar valt zacht druppelend water naar beneden zoals een kleine waterval. “Dit water is afkomstig van een bron in het kasteel. Het kasteel werd met opzet rond deze bron gebouwd zodat er een oneindig voorraad water in het kasteel was. Zo konden vijanden niet wachten tot men het kasteel moest verlaten door watertekort om aan te vallen.”
Eens binnen is er de keuze om naar boven te gaan via de oorspronkelijke, middeleeuwse trap of met een in de rots gebouwde lift. Bovenop het kasteel voel je je even ingesloten door de grote, stenen muratas die aan beiden kanten van het wandelpad staan. Na even wandelen kom je in een grote open ruimte met gras bedekt waarop het volledige kasteel goed te zien is met de grijze granieten Torre Nera, Torre Bianca en de Murata. Dichtbij bevindt zich achter een muur ook de originele bron die afhankelijk van de periode ook gevuld is met water. Boven de muren verschijnt een prachtig uitzicht over de bergen en in de verte het prachtige Castello di Montebello, nog een kasteel van het complex van Bellinzona. Daarnaast is er het Castello di Sasso Corbaro. “Castel Grande, Montebello en Sasso Corbaro werden gebouwd om het verkeer vanuit het Ticino-dal, de toegang tot de Alpenpassen en de handelsroutes van en naar San Gottardo te controleren. De drie hebben recente reconstructies en restauraties doorstaan en door deze verbeteringen zijn ze vandaag de dag in al hun pracht te bewonderen,” vertelt Christian. Bovenop Castel Grande is er een restaurant waar je Ticinees en Noord-Italiaans kan eten en kan genieten van een adembenemend uitzicht. Na de middeleeuwse pracht te hebben bewonderd van Castel Grande verlaat je via de grasbedekte kasteelmuurgang met een uniek uitzicht op een wijngaard of via de ondergrondse tunnel het kasteel. En dan kan je de twee andere bezoeken. Het fort vormt de belangrijkste attractie van de stad aangezien het een buitengewoon voorbeeld van een laatmiddeleeuwse verdedigingsconstructie is. De drie kastelen met de verdedigingsmuur werden ook in 2000 opgenomen in de Werelderfgoedlijst van UNESCO. Het fort is geclassificeerd in Swisstainable Level II: engaged.
Ticino staat erg bekend om de witte Merlot maar biedt daarnaast nog veel meer soorten wijn en veel wijnmakerijen. Al eeuwenlang bepalen de terrasvormige wijngaarden, kenmerkend voor de wijnbouwtraditie van Ticino, het landschap van Bellinzona. Tijdens een trein- of busrit door Ticino merk je zeker de grote hoeveelheid aan wijngaarden op. Authentieke druiven en wijn nemen al lang een ereplaats in op de lokale tafels, van die van de patriciërs tot die van de gewone stadsbewoners. Een heel unieke wijnmakerij is deze van Manimatte die voor een heel andere aanpak kiest dan de meeste wijnmakers. Daar kan je ook aan een proeverij deelnemen dat je horizon zal verbreden. Tijdens deze proeverij ontdek je hun biologische, natuurlijke wijnen en lokale delicatessen. Zo kom je te weten waar het bedrijf voor staat bij de productie van hun wijnen: duurzaamheid.
Anna vertelt: “Manimatte is ontstaan uit de droom van mijn vriend Luca en ik, beginnend met één hectare wijngaard. In 2024 sloten Joel en Claudia zich aan bij het team om ongeveer 3 hectare te beheren. We zijn bezig de wijnbouw en wijnbereiding om te schakelen van conventionele landbouw naar de teelt van ziektebestendige druivensoorten, met behulp van duurzame praktijken (biologische landbouw, minimale behandelingen, gebruik van plantenextracten en etherische oliën, bodemverzorging, bevordering van biodiversiteit). Johanniter, Satin noir, Isabella, Souvignier gris… en meer dan 10 andere resistente variëteiten die we in het voorjaar van 2024 hebben aangeplant, stellen ons in staat om te experimenteren in de wijngaard en in de kelder. We produceren wijnen van de geoogste druiven volgens dezelfde filosofie, met minimale ingrepen. Dat omvat spontane gisting met behulp van de inheemse gisten uit de druiven zelf.” Het uiteindelijke doel van Manimatte is het opzetten van een netwerk voor regeneratieve landbouw in het kanton Ticino, dat het landschappelijk erfgoed in stand houdt, de biodiversiteit bevordert en het welzijn van de mensen ondersteunt.
Dat de wijnen natuurlijk zijn en zonder enige toevoegingen of andere ingrepen, merk je meteen bij het proeven. De wijnen hebben een bepaald aroma en specifieke smaak dat je niet anders kan omschrijven dan uniek. Je proeft dat de makers elke stap zorgvuldig zetten, en zorg dragen voor de grond en de druiven waarmee ze werken. De wijnen zijn levendig en een uitdrukking van de druif en de spontane gisting die het terroir biedt. Creativiteit ontbreekt ook niet bij Manimatte: de namen van hun wijnen en de labels op hun flessen bevatten grappige maar geniale woordspelingen met het Italiaans of Frans. Zo ook de manier waarop de wijn gemaakt werd. En heb je iets om over na te denken terwijl je van de wijn geniet.
In Ticino is vaak de weg naar een bestemming minstens even mooi als de bestemming zelf. Dat geldt zeker als je de historische funicolare van Locarno neemt, een charmante kabeltreintje dat je vanuit het centrum van de stad naar Madonna del Sasso en Orselina brengt. Al sinds 1906 brengt de bergtrein je langzaam de steile helling op en vervoert hij je naar één van de mooiste uitzichtpunten van Lago Maggiore. Wanneer de blauwe wagon zachtjes het station verlaat, verdwijnt de drukte van de stad snel. Het treintje rijdt omhoog langs beboste hellingen, oude stenen muren en verborgen hoekjes van Locarno die je vanaf de straat nooit zou ontdekken. De rit duurt slechts enkele minuten en eenmaal boven wacht een beloning. Voor je ligt Lago Maggiore, omringd door bergen en kleurrijke dorpjes die als miniaturen in het landschap lijken te liggen.
Voor veel bezoekers eindigt het avontuur hier niet. Vanaf Orselina stap je in de opvallende rode kabelbaan die je hoog boven de bomen naar Cardada brengt. Het is zo’n moment waarop je automatisch naar het raam wandelt en even stil wordt. Onder je verdwijnen de daken van Locarno, terwijl Lago Maggiore steeds groter en indrukwekkender lijkt te worden. De kabelbaan zelf is allesbehalve gewoon. De moderne cabines werden ontworpen door de beroemde Ticinese architect Mario Botta en hebben grote glazen wanden waardoor het landschap zich als een levende ansichtkaart rondom je ontvouwt. “Kijk daar, de Brissago-eilanden!” roept iemand enthousiast terwijl de cabine verder omhoog zweeft. In amper vijf minuten stijg je van Orselina naar Cardada, bijna duizend meter hoger.
De ongerepte valleien, het mediterrane klimaat van het meer en de alpenlandschappen van de regio zorgen voor unieke omstandigheden waarin wilde planten en bloemen tot bloei komen. Het is een paradijs voor natuurliefhebbers en verzamelaars van wilde planten. De prachtige, eindeloze natuur en wilde planten van Ticino, waar Zwitserland enorm veel moeite in steekt om te behouden, moet je zeker ontdekken tijdens een bezoek. Dat kan je doen samen met Milo Bissegger. Hij groeide op in de Centovalli in Ticino en heeft plantkunde in zijn bloed. Als natuurliefhebber en verzamelaar van eetbare wilde planten en bloemen is hij erin geslaagd om van zijn passie gedeeltelijk ook zijn beroep te maken. Hij biedt onder andere cursussen, workshops en adviesdiensten aan, waarbij hij samenwerkt met basisscholen en middelbare scholen, evenals met chef-koks aan projecten rond wilde kruiden en eetbare bloemen. Milo’s passie voor plantenwereld en plantkunde zit in de familie. Meret Bissegger, de bekende expert op het gebied van wilde planten en chef-kok, is namelijk zijn tante. Ook de Ticinese kunstenares Mona Caron die wereldwijd bekendstaat om haar monumentale muurschilderingen van planten en onkruid, is Milo’s tante. Haar liefde voor botaniek ontstond in haar jeugd in de Centovalli. Ze groeide op omringd door natuur en leerde veel over planten van haar moeder en grootmoeder, haar grootvader was botanisch illustrator.
Tijdens een workshop met Milo neemt hij je mee in de prachtige, ongerepte natuur van Centovalli. Hij laat je pauzeren bij eetbare planten en onkruid waar de meeste mensen normaal zonder enige aandacht voorbij zouden lopen. Hij geeft een uitgebreide uitleg bij elk van deze planten: hoe ze heetten, hoe je ze herkent en wat je ermee kunt klaarmaken. Hierbij vindt hij het belangrijk dat je deze zelf plukt en eens goed ruikt, om je zintuigen te prikkelen. Eén van de planten rook overduidelijke naar Coca Cola, deze gebruikte hij bij het maken van ijs met basisschool studenten. Een andere plant was gelijkaardig aan spinazie maar kleiner en nog een andere had een geur die deed denken aan een mix van munt en lavendel, deze gebruikte hij om een unieke smaak aan appelsap toe te voegen. Vervolgens krijg je een lunchbuffet aangeboden, bereid met de door Milo geselecteerde eetbare kruiden die hij tijdens de wandeling liet zien. Tijdens dat buffet eet je kruidengebakjes, brood met zelfgemaakt beleg, crackers en groenten met zelfgemaakte dips en pesto, zelfgemaakt ijs,… allen gemaakt met wilde kruiden uit Milo’s tuin.
Met een boottochtje vanuit Brissago, Locarno, Ascona of Porto Ronco kan je een onvergetelijk bezoek brengen aan de Brissago-eilanden op Lago Maggiore. De tocht over Lago Maggiore is op zich al een belevenis. Terwijl de boot rustig over het glinsterende water glijdt, trekken schilderachtige dorpjes, groene heuvels en imposante bergtoppen aan je voorbij. Na de prachtige route op het water met adembenemende uitzichten kom je terecht in een groen paradijs. Op de eilanden schuilt een indrukwekkende botanische tuin met planten uit verschillende delen van de wereld. Het kleine eiland, Isola Piccola of St. Apollinaire, wordt grotendeels overgelaten aan de natuur. Hier groeit wilde vegetatie die typisch is voor de Insubrica-regio. Het grote eiland, Isola Grande of St. Pancrazio, vertelt een heel ander verhaal: dankzij het uitzonderlijk zachte klimaat zijn hier planten uit alle windstreken.
Tijdens een wandeling ontdek je telkens weer nieuwe landschappen. Op het ene moment wandel je tussen kleurrijke azalea’s, rododendrons en elegante Japanse palmbomen. Even verder brengen bamboebossen, Japanse bananenplanten en eeuwenoude ginkgo’s je in gedachten naar het Verre Oosten. Een paar stappen later veranderen de geuren en kleuren opnieuw. Grootbloemige magnolia’s, agaves, yucca’s en Californische papavers doen denken aan verre reizen door Midden-Amerika en de westkust van de Verenigde Staten. Nog wat verder nemen rozemarijn, salie, kurkeiken en palmen van de Canarische Eilanden je mee naar het Middellandse Zeegebied.
Het mooiste aan de tuin is misschien wel dat niemand hier haast lijkt te hebben. Je wandelt langzaam over kronkelende paadjes, luistert naar het zachte geritsel van bladeren en vergeet naar de klok te kijken. Op één van de vele bankjes neem je plaats. Voor je strekt het diepblauwe Lago Maggiore zich uit, omringd door bergen die in de verte vervagen. Hier zou je uren kunnen blijven zitten. Vergeet zeker je camera niet, want overal wacht een nieuw uitzicht dat het vastleggen waard is. Neem ook zeker een verfrissende duik of geniet van de zon op één van de kleine strandjes die verscholen liggen tussen het groen. Hier vind je ook de bekende schommel die boven naar water uitkijkt en intussen een geliefde plek is geworden voor wie een bijzondere vakantiefoto wil maken.
Wanneer je honger of dorst begint te merken, hoef je het eiland niet te verlaten. Op het terras van Hotel Villa Emden geniet je van een kop koffie, een aperitief of een lekkere maaltijd, terwijl je nog één keer uitkijkt over het meer.
De perfecte en duurzaamste manier om Ticino en haar vele valleien te ontdekken is ongetwijfeld met de fiets. De regio biedt daarom ook veel opties aan om een fiets te huren met of zonder gids. Of je nu een fietsliefhebber bent of niet, deze activiteit is niet te missen tijdens je bezoek. Dichtbij het station van Locarno ontmoet ik mijn fietsgids Stefano bij BikePort. Eerst legt hij mooi de route door de Maggia-vallei uit en toont hij deze duidelijk aan op een kaart. “Om het jezelf gemakkelijker te maken en het genieten tijdens de tocht te verhogen, ga je het best voor een elektrische fiets”, zegt gepassioneerde gids Stefano. Met een elektrische fiets geraak je zonder enige moeite door het heuvelachtige landschap van de Maggia-vallei.
Dan begint het echte avontuur. Je fiets kort door de bruisende straatjes van Locarno, en rijdt uiteindelijk een pad op midden in de natuur. Het pad leidt je naar een heel nieuwe wereld, je komt terecht op een brug waar veel fietsers een momentje moeten afstappen om het landschap in zich op te nemen. Aan beiden kanten van de brug ontvouwt een indrukwekkend landschap van gladgeslepen granietrotsen, uitgesleten door eeuwen van stromend bergwater. Diep tussen de grillige rotswanden kronkelt een donkerblauwe rivier, terwijl de beboste hellingen rondom de kloof oprijzen. Hier ontdek je de echte schoonheid van Ticino, en je fietsavontuur is nog maar net begonnen.
Even verder fietsen we door de bergen en langs groene valleien, met even een koffiepauze in een gezellig café van één van de dorpjes. En dan kom je terecht in het meest sprookjesachtige deel van de Maggia-vallei. In Foroglio, Moghegno & Aurigeno en Val Lavizzara fiets je langs de traditionele stenen huizen van de Maggia-vallei, beter bekend als rustici. Deze eeuwenoude woningen, gebouwd met gestapelde stenen muren en leien daken, tonen het rijke alpiene erfgoed van de regio en liggen vaak tegen de achtergrond van indrukwekkende, kolkende watervallen en weelderige berglandschappen. De architectuur van de rustici in de Maggia-vallei wordt vooral gekenmerkt door dikke, lichte granieten muren, smalle ramen en zware stenen platen die voor de dakbedekking worden gebruikt. Veel van deze rustici dateren uit de 18de eeuw. Let zeker op de Splüi, dit zijn natuurlijke rotsformaties en grote stenen platen die door herders en boeren als tijdelijke schuilplaatsen worden gebruikt.
Voor bezoekers die meer van een rustige activiteit houden, biedt Ascona de vele strandjes aan Lago Maggiore. Je zou deze wel de “hidden gems” van Ascona kunnen noemen aangezien niet veel mensen weten dat deze er zijn. Dat zorgt ervoor dat de strandjes heel exclusief en rustig zijn en erg proper. De Seven Senses Beach Club in Ascona is een absolute favoriet. Na zo’n 20 minuten wandelen van de bekende, drukkere promenade zit je op een gezellig en luxueus gedecoreerd zandstrand met helder water. Je kan er ook heerlijk eten en genieten van een lekkere cocktail of de traditionele witte Merlot, een echt paradijs!
