Er zijn steden waarvan de geschiedenis begint met een kasteel, een haven of een marktplein. De geschiedenis van Spa begint met water. Het waren de natuurlijke bronnen die het kleine stadje in Oost-Wallonië tot een plek maakten die tot ver buiten de Belgische grenzen bekend is. Eeuwenlang kwamen mensen hier voor gezondheid, ontspanning en gezelligheid. Vandaag staat Spa nog steeds synoniem voor ontspanning, maar het is niet alleen de moeite waard om te bezoeken vanwege de thermale baden. Stap net buiten het centrum en je bevindt je te midden van bossen, beekjes en veengebieden. En als je hunkert naar een adrenalinekick, ligt een van ’s werelds beroemdste racecircuits – Spa-Francorchamps – op korte afstand.
Het zijn deze contrasten die de grootste kracht van Spa vormen. Elegante kuuroordarchitectuur ontmoet het ruigere landschap van de Ardennen en de Hoge Venen. Je kunt je dag beginnen met een wandeling in de voetsporen van vroegere spa-gasten, ’s middags een boswandeling maken en ’s avonds ontspannen in het warme thermale water. De volgende dag brengt een korte autorit je naar een bergbeek of het legendarische Formule 1-circuit.
Deze reportage werd geschreven in samenwerking met 
Water is het startpunt. Dankzij de mineraalrijke bronnen groeide Spa uit tot een van de belangrijkste Europese kuuroorden, bezocht door aristocraten, kunstenaars en de elite. Een van de beroemdste bezoekers was tsaar Peter de Grote, die in de 18de eeuw naar Spa kwam. Zijn verblijf heeft een blijvende indruk achtergelaten op de geschiedenis van de stad. De beroemdste bron heet nu Pouhon Pierre-le-Grand. Het is zeker de moeite waard om hier je wandeling door Spa te beginnen, want de geschiedenis van de bronnen geeft je inzicht in het karakter van de hele stad.
Water heeft de ontwikkeling van Spa bepaald, inclusief de architectuur, hotels, parken en de internationale sfeer. De betekenis van dat erfgoed is ook erkend door UNESCO. Spa maakt deel uit van de groep Grote Kuuroorden van Europa – de belangrijke Europese kuuroorden die in 2021 op de Werelderfgoedlijst zijn geplaatst. Deze gezamenlijke erkenning omvat elf historische kuuroorden in zeven Europese landen. Spa is daarmee onderdeel van de Europese geschiedenis van reizen voor gezondheid en plezier.
De beste manier om Spa te leren kennen is te voet. Het centrum is compact genoeg om je auto te laten staan en de stad zich langzaam te laten ontvouwen. La Ligne Bleue, oftewel de Blauwe Lijn, helpt hierbij. De route, gemarkeerd met blauwe elementen in het wegdek, loopt door het centrum en verbindt de belangrijkste plaatsen die verbonden zijn met de geschiedenis van de stad. In plaats van van monument naar monument te lopen met een kaart in de hand, kan je gewoon het gemarkeerde pad volgen. Tijdens de wandeling zal je snel merken dat Spa een architectuur heeft die anders is dan die van typische Ardennenstadjes. Het verleden van het kuuroord heeft elegante gebouwen, villa’s, hotels en ruimtes nagelaten, ontworpen voor gasten die niet alleen kwamen om van de bronnen te genieten, maar ook om elkaar te ontmoeten en deel te nemen aan het sociale leven.
Hier is het de moeite waard om op de details te letten. Een goede aanvulling op de Blauwe Lijn is een wandeling in de voetsporen van de Art Nouveau. Art Nouveau in het kuuroord is niet altijd monumentaal en overduidelijk. Soms komt het alleen voor in de decoratie van de gevel, de vorm van een raam of een decoratief detail. Daarom is het het best te ontdekken tijdens een ontspannen wandeling. Fantasierijke lijnen, bloemmotieven en decoratieve ornamenten herinneren aan het tijdperk waarin het kuuroord op zijn hoogtepunt was. Stap gewoon even van de hoofdweg af en bekijk de herenhuizen en voormalige villa’s van dichterbij om nog meer architectonische verrassingen te ontdekken.
In kuuroorden waren parken nooit zomaar groene ruimtes. Ze maakten deel uit van het ritueel van het verblijf: wandelingen, ontmoetingen, gesprekken en het observeren van het stadsleven. In Spa vervult het Parc de Sept Heures deze functie. Het park ligt dicht bij het centrum en is een natuurlijke tussenstop tijdens een sightseeingtour, een goede plek om even tot rust te komen. De geschiedenis van het park herinnert aan de tijd dat een verblijf “aan het water” een eigen ritme had en een wandeling bijna net zo belangrijk was als het genieten van de heilzame werking van de bronnen. Ook vandaag de dag is het park nog steeds een onderdeel van het dagelijks leven in Spa. Op zondagen kan een wandeling gecombineerd worden met een bezoek aan de vintage markt.
Het park is een van de plekken in de stad waar je het beste kunt zien dat Spa geen museumkuuroord is dat alleen op zijn verleden teert. De historische omgeving functioneert nog steeds als ontmoetings- en ontspanningsruimte. Bewoners en bezoekers wandelen over dezelfde paden die eeuwen geleden deel uitmaakten van de dagelijkse rituelen van de kuurgasten. In de zomer vult het park zich met groen en wordt het een natuurlijke verlenging van het stadsleven, wat uitnodigt tot ontspannenheid. Het zijn juist dit soort plekken die het kuuroorderfgoed van Spa zo uniek maken.
Na een paar uur wandelen is het tijd om te ervaren waar Spa het meest om bekend staat. Thermes de Spa liggen op een heuvel boven de stad. De locatie van het complex zelf benadrukt de verbinding tussen de thermale baden en het omringende landschap. Het is een moderne voortzetting van de eeuwenoude traditie van het gebruik van lokaal water. Het complex biedt circa 800 vierkante meter aan binnen- en buitenbaden met natuurlijk mineraalwater van ongeveer 33 °C. Er zijn ook jacuzzi’s, sauna’s, hammams en ontspanningsruimtes. Wie op zoek is naar uitgebreidere wellnessbehandelingen, heeft ook toegang tot de behandelruimte.
Maar het grootste plezier is misschien wel iets heel eenvoudigs: jezelf onderdompelen in het warme water en kijken naar het groen rondom de spa. Het is gemakkelijk te begrijpen waarom mensen hier al eeuwenlang naartoe komen. Het water, de stilte en de nabijheid van de natuur zorgen ervoor dat je je sightseeingprogramma kan vergeten en gewoon tot rust kan komen.
Een van de grootste voordelen van Spa is de nabijheid van de natuur. Je hoeft geen grote expeditie naar de Ardennen te plannen, want het bos begint net buiten de stad. Op slechts vijf kilometer van het centrum ligt Domaine de Bérinzenne, verscholen aan de voet van het veenmoeras van Malchamps. Het is een uitstekende keuze voor wie een stadswandeling wil combineren met een echte wandeltocht in één weekend.
Op het terrein bevindt zich een bosrijk park met een vijver en picknickplaatsen, en een van de meest opvallende kenmerken is de uitkijktoren. Je kan de berg beklimmen om het landschap rond Spa vanuit een compleet ander perspectief te bekijken. Bérinzenne is ook het startpunt voor gemarkeerde wandelroutes door de bossen en veengebieden. Het is zowel een ideale bestemming voor een korte excursie als het begin van een langere wandeltocht.
Het Domaine de Bérinzenne herbergt ook het Musée de la Forêt et des Eaux (het Museum van Bos en Water). Deze plek past bijzonder goed bij Spa, omdat het twee landschapselementen laat zien die de hele regio al eeuwenlang hebben gevormd. Een bezoek biedt een dieper inzicht in de Ardennen, het belang van bossen en de lokale waterbronnen. Het is een goede aanvulling op een wandeling, vooral als je met kinderen reist of wilt weten waar je precies naar kijkt tijdens een latere wandeling. Bérinzenne laat ook een andere kant van Spa zien. Vanuit het elegante kuuroord word je binnen enkele minuten meegenomen naar een wereld van bossen, wetlands en adembenemende panorama’s.
Als Bérinzenne je zin geeft in een langere wandeling, dan is de Hoëgnevallei je volgende bestemming. Deze vallei ligt op ongeveer twaalf kilometer van Spa en de wandeling kan beginnen in de buurt van Jalhay. Ook hier speelt water de hoofdrol, maar in een heel andere vorm. In plaats van elegante pompkamers en thermale baden, is er een beek die door het bos slingert, rotsen, kleine watervallen en paden langs de oever.
Dit is een van die wandelingen waarbij niet de snelste route het doel is, maar de reis zelf de aantrekkingskracht. Het geluid van het water begeleidt de wandeling, houten loopbruggen en bruggen leiden naar de overkant en het bos verandert voortdurend van perspectief. Na het kuuroord Spa biedt de Hoëgnevallei een perfect contrast voor wandelaars en fietsers. Het laat zien dat het water dat de stad beroemd heeft gemaakt, deel uitmaakt van een veel groter natuurlijk landschap.
Niet iedereen wil een heel weekend besteden aan wandelen. Een interessant alternatief is de omgeving verkennen op een Vespa. Met V’Spa kan je een scooter huren en een tour maken over de wegen rondom de stad. Het is een goede manier om op één dag verschillende meer afgelegen locaties te bezoeken en tegelijkertijd van het landschap te genieten. De smalle wegen die door bossen en kleine dorpjes slingeren, hebben een heel ander karakter dan de hoofdwegen. Een Vespa geeft je ook meer vrijheid om te stoppen waar het uitzicht bijzonder interessant is. Dat is vooral een optie voor een heldere dag en een manier om Spa niet alleen als stad te ervaren, maar ook als het centrum van een grotere, groene regio.
Spa heeft ook een andere kant. Luidruchtig, snel en met een benzinegeur. Niet ver van de stad ligt het Circuit de Spa-Francorchamps, een van de beroemdste racecircuits ter wereld. De naam is onlosmakelijk verbonden met de Formule 1, maar er vinden ook andere prestigieuze evenementen plaats. Zelfs wie niet van plan is om tijdens een raceweekend te komen, zal er van het uitzicht genieten. Tijdens rondleidingen kan je ook de paddocks, de persruimte, de commentaarhokjes, het podium en gebieden die normaal gesproken niet toegankelijk zijn voor het publiek, zoals Race Control – het veiligheidscentrum van het circuit – bekijken. Het contrast is fascinerend: ’s ochtends wandelen in alle stilte door de veengebieden wandelen en een paar uur later bij de Eau Rouge en Raidillon staan, een van de meest herkenbare plekken in de autosportwereld.
Als je weekend vooral in het teken staat van buitenactiviteiten, is een bezoek aan het Gileppemeer, op ongeveer 20 kilometer van Spa, zeker de moeite waard. De monumentale dam en het meer erachter vormen een van de meest karakteristieke landschappen van de regio. Het gebied nodigt uit tot wandelen en actieve recreatie. Je kan Gileppe als een bestemming op zich beschouwen of als een tussenstop tijdens een rondreis door de omgeving van Spa. Het is een geweldige plek, in combinatie met Bérinzenne en de Hoëgne-vallei laat het de diversiteit van de natuur zien die op korte afstand van Spa te vinden is.
Je kan je verblijfplaats afstemmen op de aard van je reis. Een van de meest elegante adressen in de omgeving is Manoir de Lébioles. Genesteld tussen het groen is dat hotel perfect voor wie op zoek is naar meer dan alleen een slaapplaats, maar ook naar een combinatie van comfort, rust en gastronomie. Het hotel is perfect voor een romantisch weekend in de Ardennen: na een dag wandelen keer je niet terug naar het drukke centrum, maar naar een vredige plek midden in de natuur.
Een andere optie is Hotel Resort Les Bains de Spa. Het grootste voordeel hier is de mogelijkheid om dichter bij de stad zelf en haar kuuroordgeschiedenis te verblijven. Het is een goede keuze voor wie ’s avonds graag door het centrum wandelt en het historische Spa als hoogtepunt van zijn of haar verblijf beschouwt. Dankzij de centrale ligging is het gemakkelijk om je onder te dompelen in de sfeer van de stad en haar charmes te ontdekken, zelfs nadat de drukte van de dagtripjes is afgenomen.
Water heeft de stad en haar internationale reputatie gevormd. Het bos daarentegen herinnert eraan waar Spa ligt in het groene landschap van de Ardennen: aan de rand van de buitengewone wereld van de Hoge Venen. Hier kan je ontspannen in het warme water, de uitkijktoren beklimmen, langs de beek wandelen, de stadsarchitectuur ontdekken, de bospaden doorkruisen op een Vespa of de sfeer van een van ’s werelds beroemdste racecircuits ervaren. Weinig plaatsen in België kunnen zo’n diverse ervaring bieden binnen een straal van slechts enkele kilometers. En misschien is dat wel de reden waarom de beste omschrijving voor een weekend in Spa zo eenvoudig blijft: van de bronnen naar de bossen.
Spa, wereldwijd bekend als hoofdstad van bronwater)
Bekijk het Art Nouveau-parcours
Bekijk het Parc de Sept Heures
Wandelen in de Vallei van de Hoëgne
Ontdek het Circuit van Spa-Francorchamps
Ontdek de stuwdam van het meer van Gileppe
