Nr. 1 reissite in Vlaanderen
Als je droomt van een plek waar je echt diep adem kunt halen, naar de stilte kunt luisteren en naar de hemel kunt kijken waarvan het blauw eindeloos lijkt, dan is Mongolië precies zo’n bestemming. Het is een land van contrasten: van de woestijnlandschappen van de Gobi, de groene valleien en hoge bergen van het Altaj-gebergte, tot aan de kristalheldere meren in het noorden. Waar het heden nog steeds plaats maakt voor oude rituelen en de trektochten van nomaden.
In Mongolië draait alles om de natuur. Zij bepaalt het ritme van de dag, bepaalt de richting van de tochten en beïnvloedt de stemming en zelfs de manier van denken. Hier leeft de mens nog steeds in harmonie met de aarde, de hemel en de wind. In dit deel van de wereld is er geen haast, geen files en geen geluiden van de beschaving. In plaats daarvan is er ruimte, waarvan de uitgestrektheid intimiderend kan zijn. Wanneer je voor het eerst op de Mongoolse steppe staat, kun je de indruk krijgen dat de tijd heeft stilgestaan. De horizon lijkt eindeloos en de heldere, uitgestrekte lucht roept het gevoel van oneindigheid op. Elke windvlaag brengt de geur van wilde kruiden en droog gras met zich mee, en de enige geluiden zijn het gezang van vogels en het getrappel van paardenhoeven in de verte. Juist deze stilte, diep, natuurlijk en echt, is hier de grootste luxe.
Mongolië is een land waar alle vier de elementen in perfect evenwicht samenkomen. De aarde, die gras voortbrengt voor paarden en schapen; de lucht, die nooit stilstaat; water: schaars en kostbaar, maar kristalhelder; en vuur, dat de yurt verwarmt tijdens de koude nachten. Het leven van de bewoners is al eeuwenlang ondergeschikt aan de cycli van de natuur. In de winter, wanneer de steppe bedekt is met sneeuw, blijven families dichter bij elkaar, verzameld rond het vuur en traditionele rituelen. In de lente breekt de tijd van de wedergeboorte aan. Veulens en lammeren worden geboren en de herders trekken naar nieuwe weidegronden. De zomer is de periode van grootste bedrijvigheid: weiden, reizen en feesten, terwijl de herfst een tijd is van rust en voorbereidingen op de komende winter. In deze wereld is er geen plaats voor toeval. Alles heeft zijn tijd en betekenis, en de mensen leren geduld, nederigheid en dankbaarheid jegens de natuur.
De hoofdstad en grootste stad van Mongolië is Ulaanbaatar (wat ‘Rode Held’ betekent). Gelegen in het noord-centrale deel van het land, in de vallei van de rivier Tuul, aan de voet van het Chentej-gebergte, is het het administratieve, spirituele en culturele centrum van het land. Hier begint het merendeel van de reizen door Mongolië. Start je bezoek op het Suche Batora-plein, het symbolische middelpunt van de stad. Daar staat het monument van de nationale held, evenals het Nationaal Museum van Mongolië waar je de geschiedenis van het land kunt ontdekken vanaf de tijd van het grote rijk tot aan het heden. Ook het Gandan-klooster, het belangrijkste centrum van het boeddhisme in het land, mag je niet missen. Hier worden dagelijks gebeden opgedragen onder begeleiding van traditionele klokken en trommels. Ook het Natuurhistorisch Museum van Mongolië en het Bogd Khan-museum zijn een bezoek waard. Hier kun je de geschiedenis van de steppen, de nomadencultuur en de geschiedenis van het rijk van Genghis Khan ontdekken. Deze dynamische stad verrast ook met haar contrasten. Op de ene straathoek zie je monniken in oranje gewaden die in een klooster bidden, en een paar straten verderop staan moderne wolkenkrabbers, winkelcentra en cafés in westerse stijl.
Er zijn geen snelwegen naar Karakorum. De weg vanuit Ulaanbaatar is meer dan 350 kilometer lang en voert door de eindeloze steppe, die alleen wordt onderbroken door de kampementen van herders en kuddes wilde Przewalski-paarden. Als je door dit ruige, maar betoverende landschap trekt, begrijp je al snel waar de kracht van de oude Mongolen vandaan kwam – mensen die in harmonie konden leven met deze eindeloze ruimte. Wanneer de Orchon-vallei zich eindelijk wijd opent, zie je de eerste muren van het oudste boeddhistische klooster Erdene Zuu, gebouwd in de 16de eeuw met stenen afkomstig uit de ruïnes van het oude Karakorum. Omringd door 108 witte stoepa’s lijkt het een oase van rust te midden van de oneindigheid. Binnen bevinden zich Boeddhabeelden, kleurrijke mandala’s en gebedstrommels, die de monniken met ritmische regelmaat laten draaien. Als je door de binnenplaatsen van het klooster wandelt, is het moeilijk om niet te voelen dat de geschiedenis hier nog steeds leeft: in het gefluister van gebeden, in het zingen van mantra’s, in de blikken van oude monniken die zich de oude tijden lijken te herinneren.
De reiziger Willem van Rubroek, die Karakorum in 1254 bezocht, schreef met plezier over de paleizen van Ugedei, de klanken van muziek en de vreemde talen die door de straten weerklonken. Het was een multiculturele stad waar boeddhisten, moslims, christenen en sjamanen zij aan zij woonden, wat zeldzaam was in de middeleeuwse wereld. Tegenwoordig tonen alleen stenen en herinneringen hun vroegere pracht, maar als je naar de brede hemel boven de Orkhon-vallei kijkt, is het gemakkelijk om je de tenten van de khan voor te stellen, de banieren die wapperen in de wind en het gedreun van paardenhoeven.
De Orkhon-vallei, samen met de Karakorum-ruïnes en het Erdene Zuu-klooster, werd in 2004 uitgeroepen tot UNESCO Werelderfgoed. Tegenwoordig is het één van de belangrijkste historische locaties van Mongolië. In het nabijgelegen Karakorum Museum kun je reconstructies van de voormalige stad zien, artefacten van opgravingen en kaarten die de uitgestrektheid van het rijk van Genghis Khan tonen.
Eén van de meest bijzondere plekken in Mongolië is de uitgestrekte, ruige en adembenemend mooie Gobi-woestijn. Het is een land van legendes over dinosaurussen, oases en de rondtrekkende karavanen van de Zijderoute. De Gobi is geen typische woestijn, want naast zand en rotsen zijn er hier steppen, bergen en zelfs ijsvalleien te vinden. De meest indrukwekkende bezienswaardigheid zijn de Khongoryn Els-duinen, ook wel de “zingende zanden” genoemd, die geluiden kunnen voortbrengen die doen denken aan het ruisen van de wind en het kabbelen van golven. Even betoverend is de Yolyn Am-ijsvallei, waar je zelfs in de zomer nog resten ijs kunt zien in de schaduw van de hoge bergen. Ook de Flaming Cliffs (Bajanzag), de rode kliffen waar fossielen van dinosaurussen zijn ontdekt, mag je niet missen. De zonsondergang boven hun oranje oppervlak is een van de meest magische ervaringen die de Gobi te bieden heeft.
In het noorden van Mongolië, vlakbij de grens met Siberië, in het hart van de bergen en de taiga, ligt een van de schoonste en mooiste meren van Azië: het Chubsuguul-meer (Khuvsgul Nuur). Voor de Mongolen is dit een heilige plek, een symbool van leven en geestelijk evenwicht. Voor reizigers is het een landschap van ongerepte natuur, woeste landschappen en een buitengewone rust. Hier begrijp je pas echt waarom Mongolië het “land van de blauwe hemel” wordt genoemd. Het Chubsuguul-meer wordt ook vaak de ‘kleine zus van het Baikalmeer’ genoemd. Beide meren maken deel uit van hetzelfde tektonische systeem en hun water heeft een vergelijkbare zuiverheid en diepte. Chubsugul is ongeveer 136 kilometer lang, 36 kilometer breed en meer dan 260 meter diep, wat het tot een van de grootste zoetwaterreservoirs van Azië maakt. Het water in het meer is zo helder dat de bodem zelfs op een diepte van 20 meter nog te zien is.
Het meer wordt omringd door de Chubsugul-bergen, bedekt met dichte lariks- en sparrenbossen. In de zomer bruist het gebied van leven en hoor je het gezang van vogels, het geluid van de golven en het zachte geluid van bellen die aan de nekken van grazende jaks hangen. In de winter daarentegen verandert het meer in een magisch land van ijs. Het water vriest tot een meter dik, waardoor transparante platen ontstaan waarop je kunt lopen, rijden of schaatsen. In deze periode vindt het beroemde ijsfestival plaats, waar zowel lokale bewoners als toeristen de komst van de winter vieren met wedstrijden, concerten en ijssnijden.
De noordelijke oevers van het meer worden bewoond door één van de meest unieke etnische groepen ter wereld: de Caatan (of Tsaatan), bekend als het rendiervolk. Hun cultuur en levensstijl zijn al eeuwenlang verbonden met de fokkerij van deze dieren, die hen voorzien van melk, vervoer en gezelschap. De Caatan leiden een semi-nomadische levensstijl, wonen in kegelvormige tipi-achtige tenten en zwerven door de taiga op zoek naar weiden. Ze ontmoeten is een unieke kans om een cultuur te leren kennen die al honderden jaren nauwelijks is veranderd. Voor toeristen worden er te paard of jeep-expedities georganiseerd diep in de bossen, waar je Caatan-kampen kunt bezoeken, thee met rendiermelk kunt drinken en hun verhalen over taiga-geesten en sjamanen kunt beluisteren.
De Mongoolse steppe is één van de meest karakteristieke en symbolische plekken op aarde. Ze strekt zich uit over duizenden kilometers en vormt uitgestrekte vlaktes die eruitzien als een groene zee die in de wind golft. Voor de Mongolen is de steppe niet alleen een landschap, maar bovenal een thuis, een vaderland en een identiteit. Een reis door de steppe is een bijna mystieke ervaring. Overdag trekt de zon hoog boven de horizon en verlichten haar stralen de eindeloze ruimte. ’s Nachts verschijnt er een hemel die we nergens anders zullen zien. Miljoenen sterren vormen sterrenbeelden die zo duidelijk zijn dat ze binnen handbereik lijken te liggen.
In Mongolië leven meer dieren dan mensen. Er wordt geschat dat er meer dan 20 stuks vee per bewoner zijn. Zij vormen de basis van het leven, omdat ze melk, vlees, wol en huiden leveren en ook als vervoermiddel dienen. Het paard is hier bijzonder belangrijk en staat symbool voor vrijheid, kracht en moed. Kinderen leren paardrijden nog voordat ze kunnen lopen. In juli, tijdens het Naadam-festival, vinden de beroemde paardenraces plaats, waaraan jonge ruiters van soms nog maar 5 à 6 jaar oud deelnemen. Naast vee is Mongolië ook een land van wilde natuur. In het Altajgebergte kun je sneeuwluipaarden tegenkomen, in de steppevalleien de wilde Przewalski-paarden en in het noorden elanden en wolven.
Hoewel de hoofdstad Ulaanbaatar bruist van het leven en steeds meer op moderne Aziatische metropolen begint te lijken, leidt een groot deel van de Mongolen nog steeds een nomadisch leven. Hun dagen worden bepaald door het ritme van de natuur, en elke beslissing hangt af van het weer, de toestand van de weiden en de behoeften van de dieren. Gezinnen trekken meerdere keren per jaar rond, op zoek naar de beste plekken om hun paarden, kamelen, schapen en yaks te laten grazen. Hun huizen: yurts (ger), kunnen binnen een paar uur worden op- en afgebouwd. Van buitenaf zien ze er eenvoudig uit, maar van binnen zijn ze warm, gezellig en vol symbolen. De oostkant is de gebedsruimte, de westkant is de gastenruimte en de centrale kachel symboliseert de zon en het leven. Zo is het leven in Mongolië.
Gastvrijheid is één van de belangrijkste elementen van de Mongoolse cultuur. Elke reiziger, zelfs een vreemde, wordt als een vriend begroet. In de yurt is er altijd ruimte voor een kop hete thee met melk, een kom gedroogde kaas of een kopje ajrag, oftewel gefermenteerde merriemelk, de nationale drank van Mongolië. Het is een eenvoudige, eerlijke wereld, waar vreugde voortkomt uit dingen die in veel landen allang hun waarde hebben verloren: door praten, samen eten, naar de lucht kijken en dankbaar zijn voor weer een dag zonder storm.
Toch is de grootste rijkdom van Mongolië stilte. In een tijd waarin de wereld steeds sneller gaat, kun je hier vertragen, je gedachten kalmeren en iets voelen wat je dagelijks mist: ruimte en innerlijke rust. Er zijn geen advertenties, telefoonsignalen of grote lichten. In plaats daarvan zijn er de geluiden van de natuur, het geluid van de wind, het geknetter van vuur of het gezang van steppevogels. Voor veel reizigers is het bijna een meditatieve ervaring. In Mongolië wordt de ware betekenis van het woord “vrijheid” ontdekt. Vrijheid van haast, van verwachtingen of van lawaai. Het is een plek die ons eraan herinnert dat mens en natuur nog steeds in harmonie kunnen leven als ze leren luisteren naar het ritme ervan.
Een reis door Mongolië is geen luxe vakantie, maar iets veel waardevollers: een les in eenvoud. Het leert je de kleine dingen te waarderen, zoals een kop warme thee, een zonnestraal na een koele nacht of de warmte van een paard dat door de wind wordt voortgedreven. Het is een plek waar je het begrip rijkdom opnieuw kunt definiëren. Want in Mongolië is rijkdom niet wat je bezit, maar wat je kunt ervaren. Het is de enorme ruimte, de schone lucht, het contact met de natuur en zeker ook met jezelf. Voor veel reizigers is het bijna een spirituele ervaring en een moment waarop de drukte van de moderne wereld verstomt en plaats maakt voor de rustgevende stilte van de steppe.
