Levende geschiedenis in Krakau: de middeleeuwen, de jodenvervolging en het communisme

Een aantal dagen doorbrengen in Krakau loodst je door de heel verschillende bewogen episodes van de stad. De oorsprong van Krakau gaat terug tot de 7de eeuw, de stad kwam tot bloei in de middeleeuwen maar doorstond ook de jodenvervolgingen in WOII en de communistische periode in de tweede helft van de 20ste eeuw. Veel uit deze periodes is bewaard gebleven, het maakt een bezoek aan Krakau tot een fantastische reis door de tijden.

Ondergronds in de middeleeuwen onder de Grote Markt

De Grote Markt van Krakau heeft de voorbije kwarteeuw een metamorfose ondergaan. Vier hectare grauwe leegte in de jaren 1980, de eerste schuchtere parasols in de jaren 1990 en de jongste jaren een overrompeling. Paardenkoetsen, toeristentreintjes en nonnen op de fiets maken het plein onveilig. Op de ene hoek staat de Onze-Lieve-Vrouw Basiliek, waar beeldhouwer Veit Stoss in de vijftiende eeuw twaalf jaar werkte aan het gotische altaar, op de andere hoek het kleinere kerkje Sint-Adelbert. In de majestueuze Lakenhal, waar in de middeleeuwen Vlaams en Engels textiel werd verhandeld, zijn nu vooral juwelen en keramiek te koop. Rond het plein verrezen top restaurants en terrassen, en van overal klinkt muziek: moderne en traditionele door elkaar heen.

Sinds 2010 heeft Rynek Glówny - zoals de Grote Markt in het Pools heet - er een straffe attractie bij: Rynek Ondergronds geeft in een web van ondergrondse gangen onder het plein de ontplooiing van de stad door de eeuwen heen weer. Dat is het resultaat van 5 jaar archeologische opgravingen, waardoor het plein in het begin van de 21ste eeuw dus jarenlang een open bouwwerf was. Het ondergrondse museum is een echte aanrader: dankzij multimediatoepassingen, projecties en films leef je mee met de inwoners van weleer.

Het joodse getto, maar ook Schindlers fabriek

Van oudsher wonen in Krakau vele Joden, vooral in en rond de wijk Kazimierz. Hoe zit dat dan met de joodse kwestie tijdens de Tweede Wereldoorlog? Nergens vond Hitler gewilliger beulen, zo lijkt het. De uitroeiingskampen van Auschwitz en Birkenau liggen op amper vijftig kilometer. Kazimierz telde voor de oorlog zeventigduizend inwoners, nu leven er nog zowat honderddertig joodse mensen. Aan de overkant van de rivier de Wisla in de wijk Podgórze bouwden de Duitsers tijdens WOII een getto met 15.000 Joden. Het overgrote deel van deze mensen werden gedeporteerd of ter plaatse vermoord. Maar hier, in het getto waar de film ‘Schindler’s List’ werd opgenomen, worden deze harde cijfers ook een beetje genuanceerd. ‘Nergens zijn meer Joden gered dan in Polen’, zegt Aleksandra Maurer, zelf van joodse afkomst en zanger in Piwnica pod Baranami. ‘Polen telt het grootste aantal mensen ter wereld dat met een speciale onderscheiding van Yad Vashem voor hulp aan Joden is beloond. Dat wil toch ook wat zeggen?’

Ik zie Amerikaanse toeristen speuren naar filmlocaties uit ‘Schindler’s List’. Oskar Schindler verhinderde dat meer dan 1.000 Joden die bij hem werkten werden gedeporteerd. Zijn emailfabriek is nu een tentoonstellingsruimte in Podgórze. Het is een geslaagd samenspel van thema’s: de hulp aan de Joden, de werking van een fabriek, … en een reeks filmlocaties.

Nowa Huta, het Beloofde Land van de communisten

Na de Tweede Wereldoorlog werden Polen en Krakau deel van het Sovjet-imperium. Bij het binnenrijden van de wijk Nowa Huta in het noordoosten van Krakau worden we meteen in het strakke Sovjet-idioom gezogen. Hier ontwikkelde de Poolse communistische bewindvoerders in 1949 een gloednieuw prestigeproject. Men bouwde een volledig nieuwe wijk volgens de socialistisch-communistische principes: lange en rechte lanen, strakke buildings met kleine appartementen, veel open ruimtes, hier en daar een winkel en een bar. Wat verderop staat de Lenin siderurgiefabriek (ironisch genoeg maakt die nu deel uit van Arcelor Mittal): de inwoners van Nowa Huta werden daar tewerkgesteld.

Het lijkt alsof we terug in de jaren 70 zijn aanbeland: de tijd van Gierek, de voedselschaarste, straf drankgebruik. Onze gids nodigt ons uit in Restaurant Stylowa om onze ervaring compleet te maken. We krijgen de keuze uit drie soorten vodka…

Wedstrijd: doe mee en win!