Hanzesteden: de charme van Kampen

In het midden van Nederland loopt de rivier de IJssel over in het IJsselmeer, de vroegere Zuiderzee. 750 jaar geleden was dit een bloeiende handelsregio dankzij de Hanze, vandaag is het een prachtig natuurgebied voor fietsers, wandelaars en waterliefhebbers. Restanten van de Hanzetijd worden gekoesterd, en aangevuld met hedendaagse cultuur. Wat een genot: een uitstap naar Kampen.

Dit artikel kwam tot stand in samenwerking met het Nederlands Bureau voor Toerisme & Congressen. Meer info vind je hier.

Handel over het water

Van het midden van de 13de tot het einde van de 15de eeuw domineerde het Hanzeverbond de Europese handel. Zowat 200 steden sloten zich aan: zo waren ze verzekerd van vrije handel over zee en land. Het zwaartepunt van de Hanze lag in Duitsland, waar tientallen steden lid waren. In Vlaanderen kon Brugge zich dankzij de Hanze succesvol ontplooien, in Nederland waren een twintigtal grotere en kleinere steden lid. Typisch voor die steden was hun ligging aan het water, dat de belangrijkste vervoerroute vormde. Zo lagen Nederlandse Hanzesteden aan de Zuiderzee (Elburg en Harderwijk) en aan de IJssel (Kampen, Hasselt, Zwolle, Hattem, Deventer, Zutphen en Doesburg). Deze Hanzesteden ontvingen de goederen in hun havens, en voerden ze dan verder door naar hun achterland. Die sterke strategische ligging aan het water bleek gaandeweg ook hun zwakte: naarmate de IJssel verzandde en de schepen tegelijkertijd ook groter werden en dus een diepere vaargeul nodig hadden werden de Hanzesteden moeilijker bereikbaar voor ‘internationaal transport’. De zeehandel in Nederland verplaatste zich naar zeehavens als Amsterdam en Rotterdam, waar de Vereenigde Oostindische Compagnie VOC uit de startblokken schoot en de wereldzeeën opging.

De charme van Kampen

Voor de Hanzesteden aan de IJssel is de handel over water geen belangrijke activiteit meer, maar de rivier met de vele meanders en zijriviertjes maakt wel nog steeds de charme van de streek uit. Het mooiste voorbeeld is Kampen, gedrapeerd rond de IJssel en de verbinding met het IJsselmeer. Of je nu met de wagen, per fiets of per boot de stad nadert, je wordt aangegrepen door de prachtige ‘skyline’ met de Nieuwe Toren, de Bovenkerk, de Koornmarktspoort en de vele schepen. En de stadsbrug met de 'gouden' wielen natuurlijk, de zesde versie ondertussen van de tolbrug die sinds 1448 dankzij heffingen op voorbijvarende platbodems de rijkdom van Kampen heeft verzekerd.

We wandelen over de stadsbrug Kampen binnen, linksaf naar de Sint-Nicolaaskerk. Onderweg passeren we verscheidene muurschilderingen op de zijgevels van winkels en huizen met reclameteksten van (meer dan) 50 jaar geleden. Onze gids Cor is een fan: 'De gemeente heeft een grote inspanning gedaan om de oude vergane schilderingen allemaal op te frissen, nu krijgen wandelaars een hele reeks springlevende oude reclame-affiches te bewonderen.' De Sint-Nicolaaskerk is  oorspronkelijk een Romaanse kerk en werd meerdere malen aangepast: naar de Gotische stijl, en later met een kerkkoor en een ‘krans’ van kapellen errond. Rutger Van Keulen, telg uit een beroemde familie van bouwmeesters, bouwde een zeer bijzonder bovenkoor bestaande uit een reeks steunribben met glas ertussen. Van de kerk is het maar een korte wandeling naar de Koornmarktspoort: deze toegangspoort tot de stad is vandaag een ‘sluitstuk’ in het ingenieuze waterwering-systeem dat Kampen heeft ontwikkeld. In geval van overstromingen kan men de gehele binnenstad afsluiten. De oude stadsmuur is tot 1,75 meter hoogte geheel waterkerend gemaakt en waar geen stadsmuur is - zoals in de straten bijvoorbeeld - zijn hef- en klepkeringen ondergronds aangebracht. Die keringen worden bij overstromingsgevaar door de Kampense 'Hoogwater-brigade' van zo'n 150 tot 200 medewerkers omhoog getakeld. Bij verscheidene doorgangen werden ook schotbalken en schotten geïnstalleerd. De Koornmarktspoort tenslotte heeft een waterdicht valluik…

Bruine vloot en witte vloot

Langs de IJssel komen we bij de laatste ‘scheepswerf’ van Kampen: de Koggewerf – al is dat eigenlijk een gemeentelijk project samen met vrijwilligers - : hier ligt het gerestaureerde koggeschip de Kamper Kogge, een typisch voorbeeld van de ‘bruine vloot’ uit de Hanzetijd. Onze gids Cor vertelt: ‘In de tijd van de Hanze voeren schippers vanuit Kampen over de IJssel naar de Zuiderzee en zo noordelijker richting Denemarken. Bij het uitkomen van de Zuiderzee passeerden ze het Waddeneiland Terschelling. Er ontstond een intense samenwerking en vriendschap tussen Kampen en Terschelling: Kampen bouwde op het eiland de vuurtoren Brandarus. Veel Kampenaars hebben vandaag nog die speciale band en gaan nog jaarlijks naar Terschelling op vakantie.’

In de Oudestraat bezoeken we de artisanale koffiebranderij en theehuis De Eenhoorn: lekker biologisch en ‘beyond fair trade’ (want rechtstreekse afname bij de koffieboeren). Ernaast ligt De Olifant, de laatste sigarenfabriek van Kampen – ooit waren er 80. Hier worden de sigaren nog manueel verpakt. Voor koffie-, thee- of sigarenliefhebbers is dit een bezoek aan het Walhalla.

Verderop ligt het Stedelijk Museum, waar vriendelijke vrijwilligers je meenemen doorheen de geschiedenis. Impressionant is de ‘Oranjezaal’ met statie-schilderijen van de Nederlandse vorsten, ten voeten uit. Belangrijk detail: regentes Emma – de moeder van de populaire koningin Wilhelmina – staat maar tot de heup afgebeeld, zij was tenslotte geen ‘echte’ vorstin. Ook de ‘Schepenzaal’ is indrukwekkend: hier tronen twee gesculpteerde schepenstoelen uit de 14de eeuw: één in hout en één in zandsteen. In de schouw zijn de christelijke en kardinale deugden, evenals verhalen uit de bijbel en de klassieke oudheid, beeldend weergegeven.Tijd voor een verfrissing op het Ponton van Kampen: cocktails en versnaperingen deinend op de IJssel. We kijken uit over de ‘witte vloot’: plezierjachten en riviercruise-schepen, ze hebben de plaats van de ‘bruine vloot’ ingenomen.

Praktisch

 

Alles over de Hanzesteden via www.visithanzesteden.nl

Onze GRANDE reporters stellen volgend(e) hotel(s) voor in deze streek

Grande hotels

"

Mooi midden het snijpunt van Nederland, Duitsland en België vormt Hotel Winselerhof een oase van rust, natuur en genieten. Het behoort tot de Zuidlimburgse Oostwegel Collection. Een absolute aanrader is het exquise restaurant Pirandello, waar men de smaak van Italië serveert.

..."
"
Net achter het Maastrichtse Vrijthof vind je het Kruisherenhotel: een oude kerk met kloostercomplex van de monnikenorde der Kruisheren. De bouw werd begin van de zestiende eeuw afgerond, binnenin is de design supermodern.
..."
"

In het heuvellandschap van Zuid-Limburg bevindt zich het Parkhotel Het Gulpdal. De familie Huls baat het viersterrenhotel uit in Slenaken, een pittoresk dorp met authentieke vakwerkhuizen. Het hotel heeft een prachtige ligging in het dal van de rivier Gulp.

..."