Aan de haven, tegen de heuvels, duizenden trappen: Rijeka

Beleef cultuur en geschiedenis in de grootste havenstad van Kroatië: Rijeka. De stad heeft een industriële en maritieme uitstraling met zijn scheepswerven en olieraffinaderijen. Maar achter deze industriële façade bevindt zich een bloeiend cultureel en artistiek centrum. De hoofdstad van de regio Kvarner stelt tentoon in 2020 als Culturele Hoofdstad van Europa.

In de tijd van de Habsburgers, vooral dan de periode van Maria Theresia, werd Rijeka dankzij de zeehaven een bloeiende stad, en onder de Hongaren ontwikkelde de haven zich tot de op acht na grootste van Europa. Meteen achter het havengebied drapeert de stad zich tegen en over de heuvels, rondwandelen kan via een net van duizenden trappen.

Trsat, het heiligdom van de Koningin van de Adriatische Zee

Voor een mooi uitzicht op de haven en de stad bezoeken we de heuvel boven de stad Trsat. Dat is een ‘dorp in de stad’: prachtige landhuizen omzomen er brede mooie lanen. Je kan er naartoe met de wagen, maar ook met een trap van (ongeveer, je raakt onderweg snel de tel kwijt…) 500 treden.

Tegenover een grote sporthal uit de tijd van Tito nemen we een kijkje in het franciscanenklooster en de rijkelijk gedecoreerde bedevaartskerk die aan de bijzonder populaire Onze-Lieve-Vrouw van Trsat gewijd is: het heiligdom van de Koningin van de Adriatische Zee. Hier komen veel zeelieden en hun gezinnen Onze-Lieve-Vrouw danken voor het ‘beschermen, verdedigen en naar huis brengen’. Deze kerk werd gebouwd in 1092. Twee eeuwen later verhuisde het Mariabeeld naar het Italiaanse Loreto, waardoor de inwoners van Rijeka veel verdriet hadden. Daarom gaf Loreto hen twee gouden kronen voor Maria en Jezus, om op 15 augustus met Onze Lieve Vrouw Hemelvaart in processie rondgedragen te worden.

Op de punt van de heuvel ligt een vesting – of wat ervan overgebleven is – die vele malen van bewoners en machthebbers verwisselde, maar toch hoofdzakelijk verbonden blijft met het middeleeuwse Kroatische vorstengeslacht van de Frankopanen. Van op de gerestaureerde omwallingen en de hoektorens op 138 meter hoogte heb je een weids uitzicht op de Recina-rivier, de woonblokken uit de communistische tijd, de haven met veerboten en hijskranen en de Golf van Kvarner.

Stormachtige ontwikkeling

De Recina-rivier splitst de stad in twee delen: Fiume en Sobtsjak. Na 1873 ontwikkelde de stad zich stormachtig: in dat jaar werd Rijeka, dat toen tot het Hongaarse deel van Oostenrijk-Hongarije behoorde, aangesloten op het spoorwegnet. Rijeka was de enige haven van Hongarije: binnen de Dubbelmonarchie werd het de rivaal van het naburige Trieste. Na de val van de Dubbelmonarchie werd de stad een twistappel tussen Italië en het Koninkrijk der Serven, Kroaten en Slovenen. In 1919 bezetten Italiaanse nationalisten onder Gabriele d’Annunzo de stad. Een jaar later sloten Italië en Joegoslavië het Verdrag van Rapallo dat ervoor zorgde dat Rijeka onafhankelijk werd. Maar in 1924 na enkele nieuwe bezettingen viel Rijeka opnieuw in handen van de Italianen. Na WOII werd Rijeka dan onderdeel van het Joegoslavië van Tito. Sinds 1991 tenslotte werd het deel van de onafhankelijke staat Kroatië. Onze gids Sandra vertelt over haar grootmoeder: 'Die zei altijd dat ze in 6 verschillende staten heeft gewoond, zonder dat ze ooit verhuisde!'

De inwoners van Rijeka voelen zich ‘speciale Kroaten’: ze zijn veel meer Centraal-Europeanen dan Mediterranen. Ook politiek blijven ze een buitenbeentje: er is - nog steeds - een communistisch gemeentebestuur. Dat botst geregeld met het eerder rechtse bestuur van Kroatië. Op economisch vlak moet Rijeka nog altijd de gevolgen dragen van WOII. Ooit was het achtste haven ter wereld maar sinds WOII is de traditonele scheepsindustrie van Rijeka sterk achteruit gegaan.

The cathedral of fish

De Oude stad werd drie keer verwoest: door de aardbeving van 1750, door de WOII bombardementen, en door de communisten in de jaren 60. De burgeroorlog met Servië begin jaren 90 bereikte Rijeka niet, maar gedurende deze periode viel wel alle ontwikkeling van de stad en de bewoners stil. Onze gids Sandra blikt terug: ‘De gevechten hebben ons 7 jaar van ons leven gekost, waarin we niets konden doen...’

Gelukkig zijn een hele reeks blikvangers bewaard gebleven, zoals het Nationaal Theater ‘Ivan Zajc’ in het hart van de stad. Het authentieke interieur van dit monumentale gebouw is verrijkt met werken van schilder Gustav Klimt en beeldhouwer August Benvenutti. Aan de haven vinden er dagelijks markten plaats van fruit, vlees, kaas,... maar vooral vis. De overdekte vismarkt biedt een waar festijn van soorten voor de liefhebber. ‘The cathedral of fish’ heette Michael Palin het toen hij langskwam.

De kerk van vier godsdiensten

We bezoeken een echte kathedraal: de kathedraal van Sint-Vitus, gebouwd op de plaats waar een miraculeus kruisbeeld stond. Opvallend is de kanonbal rechts naast de ingangsdeur, die kwam er in 1813 tijdens gevechten met de troepen van Napoleon. Een interessante kerk is ook de kleinere Sint Sebastiaan en Sint Fabiaan kerk, waar 4 godsdiensten erediensten houden: de Rooms-Katholieke, de Macedonisch Orthodoxe, de Oekraiens Orthodoxe en de Russinische Griekse.

Van hieruit komen we uit op de winkelpromenadestraat Korzo. Dat is de slagader van de stad: een wandeling op de Korzo staat garant voor een ‘toevallige’ ontmoeting met een bekende, een praatje en een koffie, of beide samen. Op het einde van de Korzo staat een opvallend appartementsblok in de stijl van de Amerikaanse jaren 30: Al Capone zou nog bijgedragen hebben aan de bouw hiervan.

Label of Excellence

We wandelen verder naar het Museum voor de Kust en de Zee (Museum Littoral and Maritim) in het prachtige ‘Governors Palace’ op een heuvel, na de in Rijeka normaal bevonden hoeveelheid trappen. Het meest opvallende stuk is een reddingsvest die gebruikt werd door redders van het schip Carpathia bij de ondergang van de Titanic. Dankzij de hulp van de Carpathia werden 730 passagiers van de Titanic uit de oceaan gered.

Onze voorlaatste stop is het Museum Peek & Poke: volledig gewijd aan alle mogelijke vormen van computers en gerund door een groep vrijwilligers. Men wil er de kennis en het bewustzijn rond computers en hun impact op het leven verhogen. Het museum is een ‘doe’-project: je kan er met alle computers werken, met de gameconsoles spelen, … Alles samen hebben ze zowat 10.000 items; van Tripadvisor kregen ze het label of Excellence, Apple-oprichter Steve Wozniak kwam ook langs en was enthousiast!

Eindstation is een late lunch in een typisch Kroatisch visrestaurant (‘konoba’) aan de haven Konoba Feral, waar we de verse vis van de versmarkt mogen kiezen: een lekker assortiment van bekende en onbekende vissoorten!

Culturele Hoofdstad van Europa 2020

Rijeka werd verkozen tot Culturele Hoofdstad van Europa 2020 voor haar programma ‘de haven van diversiteit’. Het doel is om de inwoners maximaal te betrekken. Zo is er het Kinderfestival, RiHub ict projecten, kleinere buurtprojecten door de bewoners gekozen, kunst rond 14 open lucht watersporten Lungomare, Etnos exotische cuisine food festival, het Festival van lesbi/homo/transgender, opera, ballet, hedendaagse dans, drama, en nog zoveel meer. In de haven ligt het vroegere jacht van Tito aangemeerd: dat zal worden omgebouwd tot een museum van Moderne Kunst, inclusief restaurant en hotel.

Copyright foto's: www.visitRijeka.hr
Onze GRANDE reporters stellen volgend(e) hotel(s) voor in deze streek

Grande hotels