Nazomer op Sicilië: cultuur en couscous in de laatste zonnestralen

Sicilië, het grootste eiland in de Middellandse Zee, ligt dichter bij Tunis dan bij Rome. Italië, jazeker, maar met een apart politiek statuut, en volop invloeden van Grieken, Byzantijnen, Romeinen, Arabieren en Spanjaarden. Eind-september zorgt de zon nog voor volle stranden.

Het einde van de zomer brengt ook grotere aandacht voor cultuur en lekker eten mee.

Centro storico

In Palermo is de temperatuur rond de 25 graden, de zonnebrillen mogen opblijven. De hoofstad van Sicilië ligt langs de baai aan de voet van de Monte Pellegrino. Ondanks het mooie weer zit een strandbezoek er niet in. Onze gids legt uit: ‘De stranden dichtbij Palermo zijn volledig vervuild met afval van de stad, jarenlang werd alles daar gedumpt. Nu is de overheid wel begonnen met de sanering, maar voorlopig gaan de inwoners van Palermo naar het strand van Montello, een dikke 10 kilometer ten noorden van de stad.’

Palermo was al onder de Romeinen een welvarende stad, al valt dat niet direct op langs de invalswegen met de troosteloze vaalbruine woonkazernes. De zware oorlogsbombardementen enerzijds en de chaotische uitbreiding gevoed door corruptie anderzijds maken dat alleen het ‘centro storico’, het oude hart van de stad, met zijn wirwar van straten en steegjes het bezoeken waard is.

Geen liefde op het eerste gezicht

In Palermo krijgt het woord ‘turbulent’ een extra dimensie: je verdwaalt in een cocktail van claxonconcerten, architecturale opwinding en melancholie. Neem nu twee aanpalende gebouwen: het ene staat weg te rotten, het andere wordt gerenoveerd, met dank aan de Europese Unie. Wil je de stad aanvoelen, dan moet je in aandacht investeren. Is Palermo mooi? Absoluut, als je oog hebt voor het mooie van het lelijke. De inwoners van deze stad zijn geboren vrijbuiters, geharde multiculturelen en anarchisten. Wetten en regels zijn relatief. Optioneel. De slagaders van Palermo zijn de twee hoofdstraten Via Vittorio Emanuele en Via Maqueda, die elkaar kruisen op het kruispunt Quattro Canti, met op de vier hoeken vier barokke gevels en telkens een fontein. Vijftig meter verder vind je de Piazza Pretoria met de Fontana della Vergogna, ofwel de ‘Fontein van de schaamte’, vanwege het vele naakt dat er te zien is. De witte beelden schitteren in de zon, maar ook ’s avonds is het de moeite om er langs te gaan om het geheel te bewonderen met feeërieke verlichting. Couleur locale vind je in Palermo op de vele markten. Ballaro is er één van, en wat voor één. Werkelijk alles wordt er verkocht, van groenten en fruit over kaas en slakken tot tonijn en ingewanden van runderen. Dat laatste wel niet voor gevoelige magen.

Huwelijk op straat

Op de Via Vittorio Emanuele ligt ook de prachtige kathedraal van Palermo, zoals alle gebouwen in de stad een mengelmoes van stijlen: van Arabisch-Normandisch in de twaalfde eeuw, over laat-gotisch tot neoclassisistisch en zelfs nog neogotische elementen uit de negentiende eeuw. In de katedraal ligt ondermeer Hendrik VI begraven, keizer van Duitsland en koning van Sicilië op het einde van de twaalfde eeuw. In die periode was het eiland een belangrijk bruggenhoofd naar het Heilige Land en het Byzantijnse Rijk. Verderop vind je de San Giovanni degli Eremiti-kerk, in Arabische stijl gebouwd met vijf rode koepels. Deze kerk is dé favoriet voor huwelijken, en – toeval bestaat niet – bij onze passage verlaat net een ‘pas getrouwd’ koppel de kerk. Vrolijk stappen ze midden de Via, omringd door zwermen bruidsmeisjes en in kostuum gestoken zonnebrillen. Twee fotografen leggen alles vast, en een lichtgrijze Maserati volgt zachtjes achteraan. Ze vormen een stoet van genodigden en toevallige passanten, tot in de baai ‘La Cala’, waar de ondergaande zon voor een passende groepsfoto zorgt.

In de wolken in Erice

In het westen van Sicilië is alles vlak, behalve net voor de kuststad Trapani waar de Monte San Giuliano 750 meter boven zeeniveau vereist. Op de top van de berg na een dik halfuur haarspeldbochten ligt Erice, een driehoekig omwald stadje dat middeleeuwse sfeer combineert met machtige vergezichten. Wanneer het bewolkt is, ligt het stadje boven de wolkengrens. Toeristisch is het hier wel: met zijn logge cyclopische stadsmuren, klassiek bestrate wegen, natuurstenen huizen en versierde portalen is Erice een heus ‘postkaartdorp’. Vanuit de Castello del Balio o Pepoli of de Castello Pepoli e Venere kan je genieten van zicht op West-Sicilië, honderden meters lager en tientallen kilometers verder. Een verplichte stop zijn de pasticceria’s, waar je van lokaal gemaakte ambachtelijke gebakjes kan smullen. Maria Grammatico is de bekendste: ze serveert ons een tiental gebakjes: van zoet tot zeer zoet, van minder licht tot uitgesproken zwaar, van wit tot kleurrijk. Intussen ratelt ze in Siciliaans-Italiaans. Tot we haar even kunnen onderbreken en haar een vraag stellen: ‘Hoeveel kilo gebak maakt U zo per jaar?’ en ze abrupt stopt: ‘Jullie zijn toch niet van de fiscus?’

Robijnrode witte wijn uit Marsala

In het uiterste westelijke punt van Sicilië ligt Marsala. We mogen er aanschuiven bij wijnmaker Marco De Bartoli. Marsala produceert quasi uitsluitend witte wijn, en die is verre van gewoon. De kleur variëert van goudgeel, amber tot robijn. Met zijn allen rond de tafel in een zalig zonnetje in het midden van het hoeveplein onder enkele prachtige platanen – we voelen ons net in een reclamefilmpje van Miracoli – en daar komen de bolle glazen en de volle flessen. Walsen, ruiken, in de mond laten lopen, over de tong rollen, smakken. ‘Fantastico! Grazie!’ Dit is een familiaal bedrijf: vader Marco was wijndistributeur in Trapani maar vond dat de wijnen veel te industriëel werden. Dus startte hijzelf in Marsala met een biologische productie: hier rijpt de wijn ondermeer nog in amforen. De zonen Renato en Sebastiano en dochter Josephine zetten het bedrijf verder, zo mogelijk met nog meer passie. Het resultaat is zeer divers: van een eerlijke witte wijn op basis van de Grillo druif naar top Marsala wijnen: robijnrood met rijping van 15 jaar. ‘Het lijkt een beetje op sherry?’ vragen we. Daar is Sebastiano het hoegenaamd niet mee eens: Marsala heeft veel meer een echte wijnsmaak.

Couscous overal

Een van de meest markante invloeden van de nabijgelegen Arabische landen is het veelvuldige gebruik van couscous. Sicilianen eten pasta, maar nog meer couscous. En daar hangt een hele cultuur rond, die nauw aansluit bij de Italiaanse ‘slow food’-beweging. ‘Slow food’ wordt in heel Italië gepropageerd als tegenhanger van ‘fast food’: met aandacht voor de locale ingrediënten, de tradities, de minutieuze bereiding, de fijne afwerking én de prachtige presentatie aan de gelukkigen die mogen mee-eten. Bij wijnmaker De Bartoli krijgen we een presentatie door topchef Pino Maggiore van Cantina Siciliana uit het naburige Trapani. Op een grote tafel heeft hij allerlei ingrediënten uitgestald, maar zijn focus ligt volledig op één pot met couscous. Hij walst er met zijn handen gedurende enkele tientallen minuten doorheen: de bolletjes mogen niet aan elkaar kleven. Intussen voert hij een intense discussie met de omstaanders over de details van de bereiding: de temperatuur van de couscous, de timing om de saus toe te voegen, al dan niet nog kruiden, … Als de discussie stopt is ook de couscous klaar – of is het omgekeerd? Misschien ligt het aan de zon, misschien aan het warmbloedige gezelschap, misschien aan de wuivende platanen boven ons bord, misschien aan de nieuwe lading Marsala in ons glas, maar deze couscous smaakt!

(Photocredit Timo Lutz twitter.com/tltravelwriter)
Onze GRANDE reporters stellen volgend(e) hotel(s) voor in deze streek

Grande hotels

"

Uitkijkend op de stad en met zicht op de jachthaven is deze voormalige residentie van de adellijke familie Florian de beste keuze in Palermo, ook al is het tien minuten taxirijden naar het centrum. Historisch luxehotel in art nouveau, met tuin en sfeervolle kamers.

..."
GRANDE reporter Kevin De Vos
bezocht dit hotel en schreef:
"

Principe di Villafranca is een opvallend stijlvol hotel, gesitueerd vlakbij de shoppingader van de Viale della Liberta. Het intieme restaurant, de prachtige bibliotheek met bijbehorende leeskamer en de romantische bar zijn de grootste troeven.

..."